Hans en Yolande in Buenos Aires
Een artikel over de Argentijnse Tango en Buenos Aires, door Annebeth Vis

De Argentijnse tango is niet meer weg te denken uit de Nederlandse danswereld.
De dans die in de jaren tachtig in Europa en de Verenigde Staten werd herontdekt, is en blijft de trots van Buenos Aires. In Buenos Aires is tango met gemak een dagvulling. Op werkelijk elk tijdstip worden lessen gegeven, vullen de milonga’s zich en trekken shows en demonstraties publiek. Hier ontwikkelen zich de trends en vinden nieuwe bewegingen het snelst navolging. Deze ontwikkelingen lijken de laatste jaren sneller te gaan dan ooit. Dans bracht de stad en het tangoleven een bezoek en sprak met Argentijnse en Nederlandse tangokenners over tango in Buenos Aires en de dans anno 2005.

Donderdagmiddag vijf uur. Na de les van El Turco, vult de sjieke
Club Español zich in razend tempo. Op de eerste klanken van de muziek vinden dansers hun weg naar de dansvloer. De echtparen zitten aan de ene kant van de zaal, de vrijgezellen aan de andere kant: het gaat hier met etiquette. Aan hun tafeltjes en tegen de met goud versierde muren zitten sommige paren zitten aan de koffie met gebak. Anderen bestellen een fles champagne. Er is duidelijk werk gemaakt van de uiterlijke verschijning. Vrouwen in sexy jurken en dik in de make-up dansen met elegante mannen in pak. De zaal riekt naar de tijden dat de tango door de Franse elite in Parijs omarmd werd als zeer ‘sophisticated’.
Naar het Parijs van het begin van de twintigste eeuw waar de tango populair werd onder de ‘upperclass’. Terwijl de rijke Argentijnen op dat moment nog neerkeken op de dans die ontstaan was in de arme arbeiderswijken van het negentiende eeuwse Buenos Aires, vonden de Franse Bohemiens in de tango een cultureel verzetje dat op perfecte wijze hun levensstijl symboliseerde.

Hans (55) en Yolande (53), Nederlandse
milongueros en tevens docenten, nemen na een paar nummers weer aan hun tafeltje plaats. Het stel leerde de dans ongeveer negen jaar geleden, op het moment dat de opmars van de tango in Nederland definitief doorzette. Al snel raakten zij verknocht. Na jaren in Nederland te hebben gedanst en inmiddels ook als docent actief te zijn geweest maakten ze vier jaar geleden voor het eerst de reis naar Buenos Aires. Nu zijn ze voor de derde keer in de stad en weten ze precies waar en hoe ze zich moeten bewegen om niets van het tangowereldje te missen. Volgens het paar heeft de tangoscene in de Argentijnse hoofdstad zich de afgelopen jaren behoorlijk ontwikkeld. Hans: ‘De eerste keer dat we hier waren, was vlak voor de crisis. Er zijn nu behoorlijk meer toeristen die komen dansen. Het land is goedkoper en dat maakt de reis natuurlijk aantrekkelijker. Bovendien lijkt er ook steeds meer tango te zijn. Meer docenten, meer plekken om te dansen.’

Niet alleen hebben er de afgelopen jaren in Buenos Aires ontwikkelingen op het gebied van tango plaatsgevonden, ook de dans zelf is aan constante veranderingen onderhevig. Demian García (27) en Carolina Bonaventura (33) zijn Argentijnse docenten en showdansers. Samen reizen zij regelmatig naar de Verenigde Staten, Europa en Japan om lessen te geven en op te treden. Zij zien het toenemende aandeel van de vrouw in de tango als de belangrijkste ontwikkeling.
Demian: ‘De vrouw wordt steeds belangrijker. Dat is een trend die tien jaar geleden is begonnen en zich de afgelopen paar jaar als definitief heeft gemanifesteerd. Tien jaar geleden interpreteerde de man de muziek en gaf hij de bewegingen aan. Tegenwoordig maakt de vrouw ook uit zichzelf bepaalde bewegingen, zij kan de dans stoppen om een beweging te maken. En ook zij interpreteert de muziek.´

Dinsdagmiddag, vijf uur. De salon ‘El Arranque’ trekt een vast publiek: de liefhebbers van de muziek uit
the golden age of tango. Bijna alle aanwezigen hebben Buenos Aires zien transformeren van een grote welvarende stad naar een immense metropool. Ze kunnen zich waarschijnlijk stuk voor stuk de dagen van Juan Peron en zijn geliefde Evita nog herinneren. Ze hebben de militaire junta meegemaakt in de jaren zeventig en het proces van democratisering daarna. Ze behoren tot de oudste generatie van het land.
Waar in Nederland vooral veertiges en vijftigers zich aan de tango wagen, zorgen in de stad waar de dans werd geboren, de zestig- en zeventigplussers voor goed gevulde zalen. In sommige gevallen met hun ruim dertig jaar jongere triomfen. Volgens Hans Gerver klopt dat beeld aardig. ‘Het verschilt natuurlijk per salon en vooral deze salon staat bekend om de ouderen die er komen dansen, maar over het algemeen is er een zeer grote groep oudere dansers in de stad.’ Op de paar jonge grietjes, die aan de arm van sommigen binnenkomen, na zijn Hans en Yolande Gerver de jongsten in de zaal. ‘Maar toch vinden wij dit een heerlijke milonga, juist omdat hier op heel traditioneel wijze gedanst wordt. Niet teveel poespas. Er worden weinig figuren gebruikt. Dat zie je meer in de salons waar jongere dansers komen.’

Deze oudere generatie heeft de tango leren dansen tijdens de bloeitijd tussen 1935 en 1954. De rijke Argentijnen legden in die periode het idee van de tango als dans van de armoeizaaier af en volgen het voorbeeld van de gerespecteerde Fransen op. De Tweede Wereldoorlog betekende bovendien een extra impuls. Onder Peron en zijn geliefde vrouw Eva leeft de tango als nooit tevoren.
In de jaren vijftig wordt de politieke situatie onzeker. Eva Peron overlijdt, de jaren van vreugde lijken afgelopen te zijn. De volgende generatie dweept niet met de tango. De jongerenculturen van de jaren zestig en zeventig zetten zich zelfs tegen de dans af en beschouwen de dans als iets van hun ouders en grootouders. Zo verliest de tango aan populariteit en dat verklaart de ontbrekende generatie in de Argentijnse zalen op dit moment.

Carolina: ´In Buenos Aires dansen de ouderen en ook een redelijk grote groep jongeren, waarmee ik degenen van onze leeftijd bedoel. Mijn ouders en hun vrienden dansen niet. Zij waren jong in de tijd dat tango eigenlijk een beetje uit het cotidiane leven was verdwenen. Zij luisterden naar rock. In Nederland ligt dat heel anders. Daar dansen ouderen eigenlijk helemaal niet en de dansers verjongen zich eigenlijk pas de laatste jaren. De dans wordt vooral gerespecteerd door veertigers en vijftigers.´

Later tegen de jaren tachtig leeft de tango in Argentinie weer op, al is het niet vergelijkbaar met de opmars in Parijs aan het begin van de twintigste eeuw. Toch is weer Parijs de stad die de dans omarmt. Ook de show Tango Argentino die in de jaren tachtig over de wereld toert draagt bij aan de heropkomst. Bovendien nemen veel vluchtelingen van de militaire junta de tango mee naar Europa.

Carolina: ´De tango is inmiddels een mondiale dans en allang niet meer een dans van alleen Buenos Aires. Buenos Aires is voor mij de stad waar de meeste ontwikkelingen plaatsvinden, maar hier zijn dan ook de meeste dansers, docenten, milonga’s en orkesten. In andere landen hebben landen of zelfs steden vaak een specifieke stijl.´ Demian: De tango in Italie is zeker niet dezelfde als in Nederland en Berlijn heeft een andere stijl dan andere Duitse steden. In het noorden wordt over het algemeen meer tango Nuevo gedanst, terwijl het zuiden van Europa kiest voor de traditionele tango. In Nederland wordt er naar mijn mening te weinig salontango gedanst tijdens de milonga. Het showelement weegt er zwaarder. De Nederlanders dansen bijvoorbeeld teveel uit elkaar. De omarming is minder belangrijk, terwijl tango soms niet meer is dan bewegen in een stevige omarming. Er mist volgens mij nog heel veel.
Aan de andere kant geeft het stel toe dat ook in Nederland de tango zich ontwikkeld heeft: ´Toch is dat steeds minder. Tien jaar geleden kon je in een Europees land nog goed zien wie de eerste docenten waren geweest of met welke video de mensen hadden leren dansen, dat is steeds minder het geval. Dat komt natuurlijk door de populariteit van de dans die enorm is toegenomen. Er zijn meer mensen die dansen, meer docenten en ook zelfs docenten uit het land zelf. Bovendien zijn er dansers die naar Buenos Aires komen om te leren. Op die manier leren ook de Europeanen verschillende stijlen kennen en dat helpt bij de ontwikkeling van een eigen stijl. Daarnaast worden ze natuurlijk ook steeds veeleisender. Europa loopt zeker niet voor op Buenos Aires en het is ook niet zo dat de ontwikkelingen een hele andere kant opgaan. Er is sprake van kruisbestuiving, maar de meeste ontwikkelingen worden vanuit Buenos Aires naar Europa en de VS geexporteerd. Dat gebeurt door docenten, wij gaan ook regelmatig die kant op om les te geven. Maar ook door shows, die wij ook in het buitenland geven en omdat mensen hierheen komen en dingen leren die ze vervolgens mee naar huis nemen. Ook wordt de markt steeds mondialer. Door internet zijn bepaalde dvd’s ineens verkrijgbaar. Omdat de markt groter is worden video’s en dvd’s onder de mensen doorverkocht.

Carolina: Wat we de laatste jaren ook steeds meer zien is de combinatie van tangomuziek met andere muzieksoorten, van rock tot flamenco. Daardoor verandert de dans ook. De swing met de heupen, zoals we dat bij salsa kennen, wordt is bijvoorbeeld steeds meer aanwezig binnen de tango.
De tango Nuevo, een uitvinding van Piazolla, was ontstaan tijdens de jaren zestig en zeventig. Tegenwoordig wordt met deze muziekvorm verder geexperimenteerd. Gotan Project begon met La Revancha del Tango een geheel nieuwe trend: neotango of electronische tango. Bij deze tango wordt tango met electronische en digitale elementen gemixt. Dat heeft natuurlijk ook gevolgen voor de dans.

Maandagavond. Twaalf uur. Bij de milonga La Vikinga (georganiseerd door Helen, een Duitse, zij lijkt op een Vikingse) is bijna geen zitplaats meer te krijgen. De vloer is overvol. Op de noten van Gothan’s Project eerste cd proberen de meesten een ritme te vinden. Het blijkt niet voor iedereen even gemakkelijk om de traditionele dans aan te passen aan deze hypermoderne uitingsvorm. Toch komen de bewegingen die op de vloer worden gemaakt aardig overeen met de bewegingen van een doorsnee milonga. Het is duidelijk dans deze milonga bedoeld is voor jong tango-dansend Buenos Aires. Ook komen buitenlandse studenten en toeristen op de salon af. Hippe jurkjes, orginele broeken en kekke schoenen: qua publiek had het evengoed een discotheek kunnen zijn. Het officiele programma begint met een optreden van twee vrouwelijke dansers. Gekleed in Japanse stijl dansen zij op een alternatieve tango een dans die weliswaar bewegingen leent van de tango, maar ook sterk beinvloed is door Japanse vechtkunsten. Even later wordt het stil in de zaal. De mensen zonder plek verzamelen zich op de grond. Het is tijd voor het verwachte optreden: Narcotango, een van de populairste neotango-bands in Argentinie, komt zijn nieuwe cd presenteren. Na het applaus voor het eerste nummer is de vloer binnen een mum van tijd weer vol.

C: Neotango is een beweging die vooral in Europa populair is geworden, met name in landen als Nederland en Duitsland. Maar de mensen die deze elektronische dans dansen, zijn eigenlijk niet dezelfde mensen als die naar de traditionele milonga’s gaan. Hier in Buenos Aires is electronische tango volgens mij minder belangrijk dan in Nederland. Natuurlijk zijn er een aantal groepen, Argentijnen, die behoorlijk populair zijn geworden de afgelopen jaren, maar echt veel milonga’s voor een miljoenenstad zijn er niet. Volgens mij hebben de Argentijnen meer respect voor de traditionele dansers. Voor mij verliest de authentieke dans het gevoel door deze nieuwe invloeden. Tango gaat niet alleen om de bewegingen, maar om het interpreteren van de muziek. De stem van de zanger, die soms belangrijker is dan het orkest, en het orkest dat soms weer belangrijker is dan de stem van de zanger. Tango gaat van oorsprong niet om techniek, maar om de interpretatie van muziek. Ook dat verandert de laatste jaren steeds meer. Vroeger oefenden mannen met mannen, om de muziek te leren interpreteren. D: Tegenwoordig worden lessen ook aan de hand van techniek gedaan. Zo zijn er veel Europese dansers die alleen met techniek op heel hoog niveau kunnen komen. Doorgaans hebben ze meer discipline dan Argentijnen en inderdaad vaak minder gevoel bij de muziek. Zo zijn er maar weinig die echt goed in staat zijn te begrijpen wat er gezongen wordt.

De elektronische tango trekt in Nederland juist wel weer een jonger publiek aan: degenen die ook met elektronische muziek zijn opgegroeid en jong waren in de jaren tachtig. D: Voor ons is de neotango geen echte tango. Er zijn in de wereld een paar professionele neotango dansers die wel de traditionele tango beheersen, maar het gros niet. Het gaat het niet om de interpretatie van de muziek en elke noot, maar om de beat en op een beat kan iedereen zijn lichaam bewegen.

ANNEBETH VIS



Vrijdagavond, half acht. We wonen een les bij van Demian García (27) en Carolina Bonaventura (33). Een stuk of tien paren komen op de les af. De meesten zijn Argentijnen. Voor sommigen is het de eerste les, anderen hebben de basispassen al aardig onder de knie. ‘Deze les is bedoeld voor alle niveaus. Mensen kunnen op elk willekeurig moment beginnen.’ Kosten voor de les van twee uur, veertien pesos, omgerekend zo’n vier euro. Dat maakt lessen in Buenos Aires natuurlijk aantrekkelijk voor Nederlanders. Carolina: ‘Regelmatig komen toeristen een les volgen. Sommigen doen een of een paar lessen, maar er zijn er ook wel die een half jaar blijven om de dans goed onder de knie te krijgen.’

Allebei dansen ze al jaren en hebben ze dat niet van huis uit meegekregen. C: Toch groeit elk kind in Buenos Aires eigenlijk op met de tango, of er van huis uit nou gedanst wordt of niet. Tango is overal aanwezig. Ik was altijd bezig met dans en was niet speciaal door de tango gefascineerd. Op een gegeven moment stelde iemand me voor een les te volgen. Zo is het begonnen. De tango grijpt je, maar ik was zeker niet meteen gegrepen, daar is wel even overheen gegaan. D: Ik was nog jong toen om de hoek deze tangoschool werd geopend en mijn moeder me voorstelde met haar naar tanglessen te gaan. Ik vond er niets aan, de jongsten waren 25 en als 17-jarige voel je je daar niet echt bij thuis. Dus ik zei ‘nee’. Maar mijn vader beloofde me een computer als ik toch zou gaan. Toen ging ik toch. En zo is het begonnen. In het begin danste ik soms een tijdje en dan weer een tijdje niet. Later leerde ik ook veel leeftijdsgenoten kennen die dansten. Bijna al mijn vrienden gaan naar Milonga’s.’




Er bestaat hier een grote diversiteit. La Catedral vonden wij bijvoorbeeld helemaal niets. Maar voor wie van alternatief houdt is dat een geschikte plek’.


Schoenen kopen
Tangotwinkeltjes
Tangotijdschriften


Plaza Mataderos



Elke salon draait een setje van drie of vier nummers van hetzelfde soort tango. Dans je meerdere setjes met iemand die je niet kent, dan zou dat weleens wat meer kunnen betekenen.

C: Tango is een levenstijl, zeker als je besluit professioneel te gaan dansen. Wij geven les, doen shows, nemen les, reizen voor de tango. Het niet altijd gemakkelijk van de dans te leven, zeker in Buenos Aires. De concurrentie is groot.
Hans en Yolande
H: neotango is neo maar eigenlijk geen tango.
Y: Het klopt dat de rol van de vrouw nu belangrijker is dan tien jaar geleden. Wij hebben geleerd dat de man leidt en de vrouw volgt. Tegenwoordig wordt dat aan nieuwe paren eigenlijk maar weinig onderwezen.


De tango die eens ontstaan was in de buurten van lichte zeden en criminaliteit in de arbeiderdswijken van het Buenos Aires in de negentiende eeuw.
De tango weerspiegelt de Argentijnse samenleving: fusie, diversiteit, improvisatie en multiculturaliteit. Rond 1910 wordt de tango ook populairder onder andere groepen binnen de samenleving door drastische verschuivingen binnen de maatschappij.

KADER
Tangotermen
Salon – Term die in Nederland meestal gebruikt wordt voor een milonga.
Milonga – Gelegenheid om tango de dansen. Tevens een snellere tango.
Salontango –
Showtango -
Gancho – Beweging waarbij het been van de vrouw omhoog en om het been van de man heen zwaait.
Boleo – Beweging waarbij het been van de omhoog, maar niet om het been van de man heen zwaait.
Milongueros – Dansers alleen salontango dansen
Porteños – Inwoners van Buenos Aires
Neotango – Nieuwe stroom binnen de tango, waarbij de traditionele tango wordt gemixt met electronische elementen.
Tango Nuevo

KADER
Tangoplekken
El Arranque
Bartolomé Mitre 1759. Maandag, dinsdag, donderdag en zaterdag. Een salon waar vooral ouderen komen dansen. Muziek uit de ‘golden age of tango’.

Club Español
Bernardo de Irigoyen 172.
Donderdag. De moeite waard vanwege het prachtige gebouw.

La Vikinga
Tte. Gral.J.D. Peron 2543
Maandag. Trekt door alternatieve tango vooral jong publiek aan.

Niño Bien.
Donderdag. ‘The place to be’, hier geldt zien en gezien worden. Voor wie helemaal bij de incrowd van de tango-scene wil horen.

La Ideal.
Dagelijks. Een echte must-see voor de tango-fans. Marmer en glas in lood geven deze oude confiterie haar charme. Trekt doorgaans veel toeristen.

Club Sunderland.
Zaterdag. Een traditionele milonga waar de regels van de vloer hoog in acht worden genomen. Op zaterdag altijd met een performance. Oude sporthal.

El Beso
Dinsdag. Geschikte plek voor echte milongeros.

La Catedral

Buenos Aires Tango
Tijdschrift met tango-agenda. Verkrijgbaar bij kiosken en tangoscholen.

Musea
Museum Carlos Gardel
Av Santa Fe 1243

Museo Cultural del Tango
Maipú 666.

Museo Mundial del Tango
Rivadavia 830


Artikel in España Y Mas van 17 april 2011
tangoschool Amsterdam Club de Tango







naar homepage Tangoschool Amsterdam Club de Tango